Inside the Grand Chamber · Nr. 02 · Uitlevering naar de VS · Artikel 3 EVRM
63 jaar oud bij veroordeling. Tot 60 jaar, met een minimum van 40 jaar. Formeel geen levenslang zonder parole. Wat dit leert over de Sanchez-Sanchez-toets en over diplomatieke garanties.
Beverly McCallum werd in 2022 door Italië aan de Verenigde Staten uitgeleverd. Zij riskeerde in Michigan levenslang zonder parole. Italië kreeg een diplomatieke garantie dat die straf niet zou worden gevorderd, en de Grote Kamer verklaarde haar klacht kennelijk ongegrond.1 Op 23 mei 2024, ruim anderhalf jaar na die beslissing, werd zij veroordeeld tot een gevangenisstraf van minimum 40 en maximum 60 jaar. Zij was toen 63 jaar oud.2
De garantie werd nageleefd. Er kwam geen levenslang zonder parole. Maar met een minimumstraf van veertig jaar komt McCallum, ook als haar detentie sinds haar aanhouding in februari 2020 wordt meegeteld, pas omstreeks haar honderdste in aanmerking voor gewone voorwaardelijke vrijlating. Uitzonderlijke vormen van vrijlating, zoals om medische redenen, blijven hier buiten beschouwing. Voor haar maakt het weinig uit of de straf ‘levenslang’ heet of in jaren is uitgedrukt.
Voor het Europees Hof maakt het wel uit. De toets die de Grote Kamer in Sanchez-Sanchez t. Verenigd Koninkrijk voor uitlevering naar de VS ontwikkelde, vraagt eerst of er een reëel risico is op levenslang zonder parole.3 Het Hof sluit niet uit dat een straf in jaren daarmee gelijkstaat. Maar de bewijsdrempel ligt zo hoog dat het werkelijke vooruitzicht op vrijlating in de besproken zaken niet onderzocht werd. En wie die drempel dreigt te halen, kan op een diplomatieke garantie rekenen die levenslang zonder parole uitsluit.
Deze bijdrage onderzoekt die twee bewegingen, die elkaar versterken. De eerste is een blinde vlek: de toets weegt de duur van de straf nauwelijks, ook waar die het resterende leven omvat. De tweede is een verschuiving in de beoordeling van garanties: van een toetsing van het lot dat de betrokkene te wachten staat, naar vertrouwen in wat de verzoekende staat belooft. Samen laten zij het verbod van artikel 3 op papier absoluut, maar verzwakken zij de controle op de naleving ervan.
De straf van McCallum kon het Hof in 2022 niet kennen. Juist daarom is zij leerzaam. Wat er na de beslissing gebeurde, toont wat de toets en de garantie openlieten, en wat dat betekent voor de effectiviteit van de rechtsbescherming bij uitlevering.
Sinds Soering schendt een verdragsstaat zelf artikel 3 wanneer hij iemand uitlevert terwijl er ernstige gronden bestaan om aan te nemen dat die persoon een reëel risico loopt op een verboden behandeling.4 Het verbod laat geen afweging toe.5
Voor lange straffen is het vertrekpunt de rechtspraak over levenslang. In Kafkaris oordeelde de Grote Kamer dat een levenslange straf de jure én de facto verminderbaar moet zijn.6 Vinter voegde daaraan toe dat het met de menselijke waardigheid onverenigbaar is iemand zijn vrijheid te ontnemen zonder hem minstens de kans te geven die ooit terug te krijgen.7 Daarom moet een herziening mogelijk zijn, gericht op de vooruitgang van de gedetineerde, en wijst het vergelijkend en internationaal recht op een herziening uiterlijk na vijfentwintig jaar.8
Hoe ernstig het Hof die tijdsdimensie neemt, blijkt uit de Hongaarse zaken. Een herziening die pas na veertig jaar mogelijk is, maakt een levenslange straf de facto onverminderbaar. Dat oordeelde het Hof in 2016 in T.P. en A.T. t. Hongarije en herhaalde het in april 2026 in Éberling e.a. t. Hongarije.9 Een herziening na dertig jaar detentie, ongeveer zesentwintig jaar na de veroordeling, werd in Bodein t. Frankrijk wel aanvaard.10
De grafiek vergelijkt verschillende mechanismen: de herziening van een levenslange straf en het verstrijken van een minimumstraf vóór parole. Wat zij gemeen hebben, is de tijd die verstrijkt vóór een eerste beoordeling van vrijlating. Dat is de tijd waar Vinter naar kijkt.
In Sanchez-Sanchez paste de Grote Kamer die rechtspraak aan voor uitlevering. Zij verliet Trabelsi t. België, waarin het Hof de Vinter-criteria volledig op de VS had toegepast.11 In de plaats kwam een toets in twee fasen. Eerst moet de verzoeker aantonen dat hij bij veroordeling een reëel risico loopt op ‘levenslang zonder parole’. Pas dan wordt nagegaan of er vanaf de veroordeling een mechanisme bestaat om de straf te herzien.12
Het Hof motiveerde die aanpassing met de onzekerheid van een prognose vóór het proces, en met het risico dat een schending de vervolging onmogelijk maakt. Het noemde daarbij zelf de uitwegen: vervolging in de aangezochte staat, of garanties van de verzoekende staat.13 Tegelijk benadrukte het dat de drempel van artikel 3 bij uitlevering dezelfde is als binnen het eigen rechtsgebied.14
De eerste fase noemt één straf. Het fenomeen van de feitelijk levenslange straf in jaren lag nochtans op tafel. In de feiten van het arrest citeert het Hof de Amerikaanse Sentencing Commission: naast 153 veroordelingen tot levenslang zonder parole kregen in 2013 nog 168 personen een straf in jaren ‘die zo lang was dat zij in de praktijk een levenslange straf was’.15 De brief van het Amerikaanse ministerie van Justitie in die zaak noemde zulke straffen zelf de facto levenslang.16 In Sanchez-Sanchez zelf speelde die vaststelling bij de toets geen rol.
Het Hof sluit een gelijkstelling niet uit. In Bijan Balahan t. Zweden voerde de verzoeker aan dat hij in Californië pas na 61 jaar voor parole in aanmerking zou komen en dus de facto levenslang riskeerde. Het Hof onderzocht dat argument, maar oordeelde dat hij geen reëel risico op zo’n minimum had aangetoond, gelet op de beoordelingsvrijheid van aanklager en rechter onder de Three Strikes-wet. Zonder die wet bedroeg het minimum zeventien jaar.17 Het herinnerde eraan dat binnen de lidstaten een herziening pas na veertig jaar artikel 3 schendt. Of een zeer lange minimumduur vóór parole bij uitlevering op dezelfde wijze moet worden beoordeeld, liet het uitdrukkelijk open, omdat het risico op zo’n minimum niet was aangetoond.18 Van Zyl Smit en Seeds lezen het arrest ruimer: volgens hen behandelde het Hof de tijd vóór een herziening bij uitlevering als een louter procedurele kwestie.19 Rechter Wojtyczek oordeelde in zijn afwijkende mening dat een minimum van 61 jaar een levenslange straf is die de facto onverminderbaar is, en dat een reëel risico al bij een vrij lage waarschijnlijkheid begint.20 Ook in Carvajal Barrios t. Spanje wees het Hof een reëel risico af. Het betrok daarbij de onzekerheid over de uitkomst van een proces dat nog moest plaatsvinden, de waarborgen van dat proces, de mogelijkheid van verzachtende omstandigheden en hoger beroep, en de vaststelling dat zulke straffen in federale zaken zeer ongewoon zijn.21
McCallum werd vervolgd voor moord met voorbedachten rade, waarop in Michigan verplicht levenslang zonder parole staat. Haar dochter werd voor dezelfde feiten in december 2021 schuldig bevonden en in februari 2022 tot die straf veroordeeld.22 De Italiaanse rechters lieten de uitlevering toe en verwezen naar gratie door de gouverneur. Het Hof legde op 22 april 2021 een voorlopige maatregel op.23
Op 3 december 2021 deelden de VS bij diplomatieke nota, met de toezegging van de aanklager in Michigan, mee dat McCallum niet langer voor moord met voorbedachten rade zou worden vervolgd, maar voor moord in de tweede graad, waarop levenslang mét mogelijkheid van parole of een straf in jaren staat. De vervolging wegens samenspanning verviel; die wegens het opgraven en verminken van een lijk bleef behouden. Italië nam een nieuw uitleveringsbesluit, de maatregel werd op 21 januari 2022 opgeheven en McCallum werd op 8 juli 2022 uitgeleverd.24
De Grote Kamer verklaarde de klacht kennelijk ongegrond. Zij paste een vermoeden van goede trouw toe op diplomatieke nota’s van een staat met een lange democratische traditie.25 Zij steunde ook op het gewijzigde uitleveringsbesluit en de verdragsrechtelijke gebondenheid van de VS, en verwierp het argument over de rol van de gouverneur.26 Met de nota verdween het reële risico op levenslang zonder parole. De vraag welke straf in de plaats zou komen, kwam niet aan bod. Dat is begrijpelijk: die straf lag in 2022 nog niet vast.
Het vervolg toont wat de garantie wel en niet deed. Op 1 april 2024 werd McCallum door een jury schuldig bevonden aan moord in de tweede graad en aan het opgraven en verminken van een lijk. Op 23 mei 2024 volgde de straf: minimum 40 en maximum 60 jaar.27 Het Hof kon die uitkomst in 2022 niet kennen. Zij leert wel iets over wat de garantie openliet: de garantie sloot levenslang zonder parole uit en beperkte de tenlastelegging, maar begrensde niet de tijd vóór een mogelijke vrijlating.
Vergelijk twee gevangenen. De eerste zit in Hongarije een levenslange straf uit en kan pas na veertig jaar om herziening vragen. Het Hof ziet daarin een schending van artikel 3.28 De tweede wordt uitgeleverd naar een staat waar zij op 63-jarige leeftijd een straf krijgt met een minimum van veertig jaar. Bij uitlevering komt de vraag naar een herziening pas aan bod als eerst een reëel risico op levenslang zonder parole is aangetoond. Een minimumstraf in jaren dreigt die drempel niet te halen, zoals Bijan Balahan toont.
Voor beide gevangenen is de vraag die Vinter stelt dezelfde: is er een realistische kans om ooit weer vrij te komen? Voor de tweede is het antwoord minder gunstig dan voor de eerste. Toch is de bescherming van de eerste veel steviger.
In Hayes e.a. t. Verenigd Koninkrijk riskeerden de verzoekers bij veroordeling op alle tenlasteleggingen een minimum van levenslang plus achtentwintig jaar.29 Zij voerden uitdrukkelijk aan dat zij een reëel risico liepen op ‘levenslang (of het equivalent ervan) zonder parole’, omdat ook verscheidene andere tenlasteleggingen minimumstraffen van twintig jaar droegen die opeenvolgend konden worden opgelegd.30 Het Hof beantwoordde dat argument niet. Het stelde vast dat de verplichte levenslange straf op één tenlastelegging volstond voor de eerste fase, en ging over naar de tweede.31
Samen met Bijan Balahan toont dit dat het Hof de vraag naar levenslang in jaren niet uit de weg gaat, maar haar ook nog niet principieel heeft beantwoord.
Er zijn vier redenen te onderscheiden, deels uitgesproken, deels af te leiden uit de structuur van de rechtspraak.
De eerste is de vorm van de toets zelf. De rechtspraak over verminderbaarheid, van Kafkaris tot Vinter, is ontwikkeld voor straffen die als levenslang worden opgelegd. Sanchez-Sanchez vertaalde die rechtspraak naar uitlevering en nam het etiket over. In Bijan Balahan liet het Hof bovendien open of een zeer lange minimumduur met levenslang gelijkstaat; volgens Van Zyl Smit en Seeds behandelde het die duur als een procedurele kwestie, en hield het haar daarmee buiten de toets.
De tweede is de terughoudendheid tegenover de straftoemeting in andere staten. Lange straffen in jaren worden in de uitleveringsrechtspraak getoetst aan het criterium van de ‘kennelijk onevenredige’ straf. Dat is een strikte toets die slechts ‘in zeldzame en unieke gevallen’ slaagt, omdat straftoemeting tussen staten legitiem verschilt.32
De derde is het argument tegen speculatie. Rechter Pisani schreef in april 2026 in zijn afwijkende mening dat het Hof ‘niet kan speculeren over de tijd die een persoon vermoedelijk in de gevangenis zal doorbrengen’, omdat die afhangt van de levensduur.33
De vierde is de gevolgenredenering van Sanchez-Sanchez: het voorkomen van straffeloosheid en van veilige havens.34
Geen van die redenen houdt stand tegenover de grondslag die het Hof zelf aan de rechtspraak gaf.
Tegen de vorm van de toets pleit de rechtspraak zelf. Het Hof eist sinds Kafkaris dat een straf ook de facto verminderbaar is, juist om niet bij het etiket te blijven staan. In Asciutto herhaalde het in september 2026 dat een levenslange straf alleen met artikel 3 verenigbaar is als er zowel een vooruitzicht op vrijlating als een mogelijkheid van herziening bestaat, en dat het Italiaanse ergastolo ostativo daar niet aan voldeed. Het arrest onderscheidt daarbij het vroegere regime van de periode na de hervorming van 2022, waarvoor geen schending werd vastgesteld.35 Wie de werkelijkheid van een levenslange straf toetst, kan de werkelijkheid van een straf in jaren niet negeren.
Tegen de terughoudendheid geldt dat het niet gaat om de vraag of veertig jaar te zwaar is voor de feiten. Dat is de vraag naar de evenredigheid, en die mag strikt blijven. Het gaat om iets anders: of de betrokkene enig vooruitzicht op vrijlating behoudt. Dat is de vraag van Vinter, en die hangt niet af van de straftoemeting, maar van de tijd die verstrijkt voor een eerste herziening.
Tegen het speculatie-argument volstaat de rekensom. Een minimumstraf is geen speculatie: zij staat in het vonnis of in de wet. De leeftijd van de betrokkene is evenmin onzeker. Het Hof hoeft geen levensverwachting te berekenen om vast te stellen dat een eerste vrijlating rond honderd jaar geen realistisch vooruitzicht is. Bovendien maakt het Hof bij uitlevering altijd een prognose, en aanvaardt het uitdrukkelijk dat die met onzekerheid gepaard gaat.36
Tegen de gevolgenredenering ten slotte geldt wat het Hof zelf zei: de drempel van artikel 3 is bij uitlevering niet lager dan thuis.37 Erkenning van levenslang in jaren creëert ook geen veilige haven. De verzoekende staat kan, net als bij levenslang, een garantie geven over de minimumduur of over een herziening. Dat is precies de uitweg die het Hof in Sanchez-Sanchez zelf noemde.38
Zolang de toets bij het etiket blijft, nodigt hij uit tot omzeiling. Een garantie die levenslang zonder parole uitsluit, laat een straf toe die hetzelfde resultaat bereikt. Opeenvolgende straffen in jaren kunnen hetzelfde doen. McCallum toont dat dit geen theoretisch risico is: de garantie werd nageleefd en het resultaat is toch een straf die naar alle waarschijnlijkheid het resterende leven omvat.
De verzoeker moet een prognose bewijzen over een proces dat nog niet heeft plaatsgevonden, voor een rechter die hij niet kent. Bij die prognose telt het Hof de mogelijkheid van een schuldbekentenis niet mee, maar wel de mogelijkheid van medewerking met de aanklager en de beoordelingsvrijheid van de rechter.39 In Bijan Balahan werkte diezelfde beoordelingsvrijheid tegen de verzoeker. Rechter Wojtyczek zag haar juist als een bedreiging die het risico reëel maakte.40 Wat het risico verkleint, weegt mee. Wat het concreet maakt, zoals de levenslange straf van de dochter in McCallum, verdwijnt zodra er een nota ligt.
In Othman noemde het Hof elf factoren die het, naargelang de omstandigheden van de zaak, in aanmerking neemt om een garantie te beoordelen. Daaronder vallen wie de garantie geeft en of die persoon de staat bindt, of lokale autoriteiten zich eraan zullen houden, of naleving objectief kan worden gecontroleerd en of de nationale rechter de garantie heeft onderzocht.41 In McCallum komt van die analyse weinig terug. Het Hof betrok wel het gewijzigde uitleveringsbesluit en de gebondenheid van de VS aan het uitleveringsverdrag. Maar het vertrekpunt blijft een vermoeden van goede trouw dat steunt op het profiel van de verzoekende staat, niet op de inhoud van een toezegging van aanklagers op countyniveau.
Die lijn is niet nieuw. In Nivette aanvaardde het Hof al in 2001 een toezegging van een Amerikaanse aanklager over de tenlastelegging.42 In King hechtte het Hof in 2010 geen belang aan het ontbreken van een diplomatieke garantie, omdat de Australische autoriteiten uitvoerige informatie over de straftoemeting hadden gegeven.43 Nieuw is het gewicht dat het vertrouwen krijgt. Het Hof betrok in McCallum ook het gewijzigde uitleveringsbesluit, de verdragsrechtelijke gebondenheid en het parolestelsel. Maar wat in Othman één factor onder elf was, de sterkte van de bilaterale betrekkingen, werd het vertrekpunt van de beoordeling.
Cox stelde in 2010 een glijdende schaal voor: hoe groter het risico, hoe strenger de eisen aan de garantie.44 In McCallum gebeurde het omgekeerde. Het risico was in hetzelfde dossier zo concreet als het maar kan zijn, en toch bleef de toetsing van de garantie beperkt.
De nota in McCallum sloot levenslang zonder parole uit. Zij beperkte de vervolging tot moord in de tweede graad, waarop levenslang met mogelijkheid van parole of een straf in jaren staat. Een concrete begrenzing van de tijd vóór een mogelijke vrijlating bevatte zij niet. Het resultaat, in 2024, is een straf van minimum 40 en maximum 60 jaar voor een vrouw van 63. Dat is geen schending van de garantie. Het is precies wat de garantie toeliet.
Othman vraagt dat een garantie specifiek is.45 De literatuur over garanties noemt specificiteit, transparantie en opvolging na de overdracht als voorwaarden voor betrouwbaarheid.46 Een garantie over levenslange straffen is pas specifiek als zij ook zegt welke straf zij overlaat. Wie een garantie beoordeelt, moet daarom niet alleen vragen wat zij uitsluit, maar ook wat zij toelaat.
De nota betreft de tenlastelegging. Zij regelt niet wie nagaat of de vervolging binnen die grenzen blijft, en evenmin wat gebeurt als dat niet zo is. Na 8 juli 2022 bevond McCallum zich buiten de rechtsmacht van elke verdragsstaat. Het Hof kan dan nog wel de verantwoordelijkheid van de uitleverende staat vaststellen en een vergoeding toekennen, zoals Trabelsi toont. Maar het kan de verzoekende staat niets opleggen, en een schending van de garantie zelf niet meer voorkomen.
In Koktysh woog het Hof mee dat Oekraïne niet aantoonde hoe het de naleving van de garanties zou controleren, gelet op de moeizame samenwerking met Wit-Rusland. Cox leidde daaruit af dat de uitleverende staat zelf een vorm van toezicht had moeten verlangen.47 Het CPT vraagt, zoals Cox weergeeft, een toezichtsregeling met onbeperkte bezoeken door onafhankelijke waarnemers, in afzondering met de betrokkene.48 Uit de beslissing in McCallum blijkt niet dat in enige opvolging was voorzien; zij vermeldt ook geen onderzoek naar een dergelijke opvolging.
Men kan tegenwerpen dat een garantie over de straf, net als een garantie tegen de doodstraf, veel makkelijker te controleren is dan een garantie tegen foltering.49 Dat klopt. Maar controleerbaar is niet hetzelfde als gecontroleerd. Een toezegging over de tenlastelegging bindt bovendien niet vanzelf de rechter die vonnist of de instantie die later over vrijlating beslist.
De garantie kwam er pas na de uitspraken van het hof van beroep en het Hof van Cassatie, die zich op gratie door de gouverneur hadden gebaseerd. Zij ontstond toen de zaak bij de Grote Kamer lag, onder druk van een voorlopige maatregel. Tegen het nieuwe uitleveringsbesluit werd beroep ingesteld bij de administratieve rechtbank van Lazio. De beslissing van het Hof vermeldt niet hoe dat beroep afliep.50 Of een nationale rechter de nieuwe toezegging vóór de uitlevering inhoudelijk heeft getoetst, blijkt dus niet. Othman telde zo’n toetsing nochtans als criterium.51
In zijn rapport van 2004 noemde Human Rights Watch de garanties in de toen hangende zaak Shamayev een ‘diplomatieke bedenking achteraf’, omdat zij pas na de uitlevering werden verkregen.52 In McCallum lag de garantie er wel vóór de uitlevering, maar pas nadat de nationale rechters zich over de uitlevering hadden uitgesproken. Het is een andere vorm van laattijdigheid, met een vergelijkbaar risico: het is niet zeker dat de rechter die het dossier het best kent, de garantie nog beoordeelt.
Cox wees erop dat voorlopige maatregelen staten niet altijd van uitzetting weerhouden.53 McCallum toont een ander gevaar: de maatregel houdt de staat tegen tot er een toezegging ligt, en verdwijnt dan. Of er daarna nog enige controle is, hangt af van de uitleverende staat, en blijkt uit de beslissing niet.
De oplossing vraagt geen nieuwe toets, alleen een juiste lezing van de bestaande. De eerste fase van Sanchez-Sanchez zou niet moeten vragen of de straf levenslang heet, maar of zij levenslang werkt.
Concreet zou een straf in jaren met levenslang zonder parole moeten worden gelijkgesteld wanneer de minimumduur vóór een eerste mogelijke vrijlating, gelet op de leeftijd van de betrokkene bij de verwachte veroordeling, geen realistisch vooruitzicht op vrijlating laat. Daarvoor bestaan in de rechtspraak al ijkpunten: de vijfentwintig jaar van Vinter en Asciutto, en de veertig jaar die in T.P. en A.T. en Éberling te lang bleken.
Is die drempel bereikt, dan volgt de tweede fase zoals het Hof haar al toepast: bestaat er vanaf de veroordeling een mechanisme dat de vooruitgang van de gedetineerde kan beoordelen?54 In Hayes aanvaardde het Hof de Amerikaanse compassionate release als zo’n mechanisme, hoewel resocialisatie op zich daar wettelijk geen grond voor vrijlating is. Het steunde daarvoor op de vaststelling dat rechters resocialisatie in de praktijk wel meewegen, dat een geïndividualiseerde motivering vereist kan zijn en dat beroep openstaat.55 Dat is meer dan niets, maar Vinter had resocialisatie tot kern van de herziening gemaakt. Vast staat alleen dat vrijlating om te sterven niet volstaat.56 Hayes betrof wel het federale stelsel. Of Michigan, een deelstaat met een eigen parolestelsel, vóór het verstrijken van een minimumstraf van veertig jaar een vergelijkbare herziening kent, kwam in McCallum niet aan bod en moet afzonderlijk worden onderzocht.
Checklist voor het uitleveringsdossier
Deze nota is geen verwijt aan de Grote Kamer. Zij bevat wel juridische kritiek op de toets die uit Sanchez-Sanchez is voortgekomen. In dat arrest paste de Grote Kamer de toets bij uitlevering aan, met het oog op de internationale samenwerking in strafzaken, zonder het absolute karakter van het verbod van artikel 3 in vraag te stellen, en zij heeft die aanpassing uitdrukkelijk gemotiveerd.64 De vraag is of die toets in de praktijk nog bereikt waarvoor artikel 3 bestaat.
McCallum geeft daarop een eerste antwoord, niet door wat het Hof besliste, maar door wat er daarna gebeurde. Had McCallum die straf in een lidstaat gekregen, dan had het Hof de vraag van Vinter moeten beantwoorden: blijft er op 63-jarige leeftijd, met een minimum van veertig jaar, een realistisch vooruitzicht op vrijlating? Bij haar uitlevering is die vraag nooit gesteld, en daarna kon zij niet meer worden gesteld. Drie lessen springen eruit. Een garantie die levenslang zonder parole uitsluit, maar de tijd vóór een mogelijke vrijlating niet begrenst, laat de werkelijke straf open. De bewijsdrempel van de eerste fase dreigt het werkelijke vooruitzicht op vrijlating vóór de uitlevering buiten onderzoek te laten. En na de uitlevering kan dat onderzoek de betrokkene niet meer beschermen. Effectieve rechtsbescherming vraagt dus een beoordeling vooraf van wat de straf in werkelijkheid kan worden.
Het Hof heeft zelf gezegd waar die maatstaf ligt. Al in Soering stelde het dat de waarborgen van het Verdrag zo moeten worden uitgelegd en toegepast dat zij praktisch en effectief zijn.65 In Kafkaris eiste het dat een straf niet alleen de jure, maar ook de facto verminderbaar is. In Vinter koppelde het die eis aan de menselijke waardigheid: niemand mag zijn vrijheid verliezen zonder de kans om haar ooit terug te krijgen. Die maatstaf kijkt naar de werkelijkheid van de straf, niet naar haar naam.
Daar moet de rechtspraak naar terugkeren. De echte toets is niet of een straf ‘levenslang zonder parole’ heet, maar wat zij in werkelijkheid betekent voor deze persoon: hoe lang duurt het vóór een eerste herziening, en blijft er een realistisch vooruitzicht op vrijlating? Wat binnen Europa geldt voor een Hongaarse gedetineerde, moet ook gelden voor wie wordt uitgeleverd. Hetzelfde geldt voor diplomatieke garanties: een garantie verdient vertrouwen wanneer zij het risico wegneemt, niet wanneer zij alleen het etiket verandert.
Die terugkeer kan langs twee wegen. De Grote Kamer kan Sanchez-Sanchez verfijnen door de eerste fase functioneel te lezen, zoals deze nota voorstelt. Zij kan ook op die rechtspraak terugkomen, zoals zij in Sanchez-Sanchez zelf afstand nam van de lijn van Trabelsi toen zij oordeelde dat de bestaande rechtspraak niet langer paste.66 Welke weg ook wordt gekozen, het doel is hetzelfde: de bescherming van artikel 3 opnieuw laten aansluiten bij de werkelijkheid van de straf.
De links naar de rechtspraak van het Hof openen de officiële tekst op HUDOC: in het Frans of, als die er niet is, in het Engels.
Deze analyses vormen algemene informatie over het Verdragsrecht; zij vormen geen juridisch advies en doen geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.
Na de definitieve beslissing van het hoogste nationale rechtscollege kan een dossier rechtstreeks aan ons worden voorgelegd, door de cliënt of door diens advocaat.