In de zaak Stewart en drie andere verzoekschriften onderzoekt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een concrete moeilijkheid. De rechter kent de elementen die de bevriezing van een rekening rechtvaardigen. Wat moet daarvan aan de rekeninghouder worden onthuld opdat hij op nuttige wijze om de opheffing van die bevriezing kan verzoeken?
Het artikel downloaden (PDF, in het Frans)
Op 6 juli 2022 wordt de persoonlijke bankrekening van Julia Stewart in Monaco geblokkeerd. De maatregel treft ook de rekeningen van twee vennootschappen die zij leidt. Tijdens haar politiehechtenis wordt de rogatoire commissie aan mevrouw Stewart en haar advocaat voorgelegd. Volgens de Monegaskische rechtscolleges stelden de inlichtingen die haar zo ter kennis waren gebracht, haar in staat de maatregel te betwisten. Mevrouw Stewart voert daarentegen aan dat zij geen toegang heeft gehad tot de stukken die haar in staat zouden hebben gesteld de redenen ervan te begrijpen en daarop te antwoorden. De hele zaak draait om de afstand tussen die twee beoordelingen.
Nemen we een voorbeeld. Iemand verneemt dat zijn rekening wegens verdachte geldbewegingen is geblokkeerd. Hij kan rekeninguittreksels over verscheidene jaren voorleggen. Weet hij dat de verdenking betrekking heeft op een welbepaalde overschrijving, dan kan hij veel meer doen: de factuur terugvinden, de opdrachtgever identificeren of aantonen dat de betaling dateert van vóór de onderzochte feiten. Wat verandert, is de nauwkeurigheid van het antwoord dat hij kan geven. Vanuit die invalshoek moeten de vier aan Monaco meegedeelde verzoekschriften worden gelezen.
Op 7 oktober 2025 heeft het Europees Hof de verzoekschriften Stewart, SÀRL Niatri, Parodi en SCI Carosimo, en The Four K Holding Inc. meegedeeld aan de Monegaskische regering1. Zij betreffen banktegoeden die in het kader van gerechtelijke onderzoeken werden bevroren. De betrokkenen hadden de hoedanigheid van derde in de strafprocedure in de zin van artikel 105 van het Monegaskische Wetboek van Strafvordering (Code de procédure pénale)2. Zij hebben zich tot rechters kunnen wenden. Hun grief heeft betrekking op de omstandigheden waarin zij hun verzoeken tot opheffing hebben moeten verdedigen. De verzoekschriften zijn hangende.
Het Hof legt de partijen twee rechtsvragen voor, in een volgorde die ertoe doet. Is artikel 6 § 1 van het Verdrag op deze procedures van toepassing? Zo ja, heeft de weigering om de stukken mee te delen die aan de blokkering ten grondslag liggen, afbreuk gedaan aan het beginsel van tegenspraak of aan de wapengelijkheid? Het Hof verzoekt de heer Parodi ook de oproeping over te leggen die de onderzoekers hem met het oog op zijn verhoor hadden gestuurd. Dat detail toont hoe nauwkeurig Straatsburg de procedure wil reconstrueren. De mededeling beslecht noch de toepasselijkheid van artikel 6, noch het bestaan van een schending. Zij wijst het punt aan waarover elke partij het Hof zal moeten overtuigen.
Voor Monaco is de eerste vraag van bijzonder belang. Het Vorstendom heeft Protocol nr. 1, waarvan artikel 1 het recht op het ongestoord genot van eigendom beschermt, niet geratificeerd3. Een rekeninghouder kan Straatsburg dus niet op die grondslag vragen of de last die de bevriezing op zijn vermogen legt, buitensporig is. Artikel 6 stelt een afzonderlijke vraag: beschikt de betrokkene, wanneer de rechter uitspraak doet over het verzoek tot opheffing, over de middelen om op nuttige wijze deel te nemen aan een beslissing die zijn rechten raakt? Wel moet voor elk verzoekschrift nog worden aangetoond dat de procedure binnen het toepassingsgebied van die bepaling valt.
In het geval van Julia Stewart hebben de nationale rechtscolleges precieze redenen opgegeven. De chambre du conseil van de Cour d’appel wees op de complexiteit van de financiële verificaties, op het risico dat de gelden zouden verdwijnen en op de persoonlijke banden van de betrokkene met Imperial Yachts, waarvan zij de enige uiteindelijke begunstigde was. Op 16 oktober 2023 herinnerde de Cour de révision eraan dat het origineel van de rogatoire commissie aan mevrouw Stewart was voorgelegd in aanwezigheid van haar raadsman4. Die elementen moeten ernstig worden genomen bij de beoordeling van de eerlijkheid van de procedure.
Er blijft een vraag over die door de loutere vermelding van die voorlegging niet wordt beantwoord: wat kon mevrouw Stewart daaruit afleiden over het verband tussen de onderzoeksdaden die op de vennootschap gericht waren en de blokkering van haar persoonlijke rekening? Weten dat een onderzoek gericht is op de onderneming die men leidt, is één ding. Uitleggen waarom een bepaald bedrag op zijn persoonlijke rekening een andere herkomst heeft, is iets anders: men moet weten welk verband om een antwoord vraagt. De uiteenzetting van de feiten die het Hof heeft gepubliceerd, maakt het niet mogelijk alles te reconstrueren wat haar werd getoond. Zij maakt het daarentegen wel mogelijk het meningsverschil precies te situeren: welke verdediging was met de ontvangen informatie mogelijk?
De zaken Niatri enerzijds en Parodi en SCI Carosimo anderzijds belichten een andere moeilijkheid. In april 2023 berustten de inbeslagnames op hun nut voor de waarheidsvinding. In januari 2024 veranderde hun grondslag: de tegoeden werden met het oog op een eventuele verbeurdverklaring onder beslag geplaatst. Voor de rekeninghouder is dat onderscheid van belang. Om een onderzoeksmaatregel te betwisten, kan hij proberen aan te tonen dat de nodige inlichtingen al zijn verzameld. Om te betwisten dat gelden met het oog op hun verbeurdverklaring in beslag blijven, moet hij mogelijk de herkomst ervan aantonen of het bedrag ter discussie stellen dat de autoriteiten met het vermoedelijke misdrijf in verband brengen.
Hier levert het Monegaskische dossier zijn meest concrete les op. De chambre du conseil van de Cour d’appel wees zowel op de vermenging van de vermogens van de heer Parodi en de SCI Carosimo als op het ontbreken van onderzoeksdaden die specifiek op die laatste betrekking hadden. Zij begrensde het beslag op de rekeningen van de heer Parodi tot het vermoedelijke bedrag van de opbrengst van het misdrijf en beval voor de SCI de opheffing van het beslag. De SCI heeft geen voorziening ingesteld bij de Cour de révision. Het zou dus onjuist zijn de vier verzoekschriften voor te stellen als vier identieke trajecten waarin alle rechtsmiddelen zouden zijn gestrand.
Die beslissingen geven gewicht aan beide stellingen. Monaco kan aanvoeren dat de rechterlijke toetsing tastbare gevolgen heeft gehad. De rekeninghouder kan antwoorden dat juist het bedrag dat aan een persoon toerekenbaar is en het bestaan van onderzoeksdaden die specifiek op een vennootschap betrekking hebben, de afloop van het beroep hebben veranderd. De vraag of de derde over de nodige informatie beschikte om die twee punten ter discussie te stellen, wordt dan beslissend. Het antwoord kan van rekening tot rekening verschillen, binnen eenzelfde gerechtelijk onderzoek.
Drie Monegaskische rekeningen van The Four K Holding Inc. werden op 3 mei 2021 geblokkeerd. Op 2 mei 2023 weigerde de juge d’instruction de opheffing van de blokkering, waarbij hij zich onder meer beriep op onderzoeken in Spanje en Liechtenstein, op verdenkingen ten aanzien van de uiteindelijke begunstigde, op het ontbreken van een onderbouwde uitleg over de herkomst van de gelden en op het risico dat die gelden zouden verdwijnen. De vennootschap voerde aan dat zij geen toegang had tot de stukken. Op 21 december 2023 oordeelde de Cour d’appel dat het verzoek voorbarig was gelet op de verificaties die nog moesten worden verricht, waarbij zij onder meer rekening hield met het voorlopige karakter van de maatregel en met het geheim van het onderzoek. De Cour de révision verwierp de voorziening op 18 juni 2024.
De moeilijkheid ligt hier in wat de rechter van de rekeninghouder verwacht. Als het ontbreken van stavingsstukken meeweegt in de weigering om de blokkering op te heffen, weet de rekeninghouder dan voldoende nauwkeurig welke gelden hij moet verantwoorden? Hij kan heel goed een overeenkomst voorleggen die verscheidene jaren eerder werd gesloten. Hij moet dan wel begrijpen in welk opzicht die overeenkomst een antwoord biedt op de verdenking. Omgekeerd, als de betrokken verrichtingen hem voldoende zijn aangegeven en hij een precies verzoek onbeantwoord heeft gelaten, zal de beoordeling van de eerlijkheid daardoor anders uitvallen. De uiteenzetting van de feiten geeft de tegenover elkaar staande standpunten weer. Zij biedt geen uitsluitsel over welke van die hypotheses opgaat.
Het geheim van het onderzoek beantwoordt aan concrete noodwendigheden. Het onthullen van de identiteit van een bron, van de geadresseerde van een rechtshulpverzoek of van een verificatie die nog moet plaatsvinden, kan een onderzoek in het gedrang brengen. In de meegedeelde zaken hebben de Monegaskische rechtscolleges dat risico uitdrukkelijk in aanmerking genomen. Maar niet alle informatie is even gevoelig. Het aangeven van een periode, een categorie overschrijvingen of het bedrag waarvan de herkomst ter discussie staat, kan de derde al in staat stellen een gedocumenteerd antwoord te geven.
In de zaak Niatri kenden de betrokkenen de geblokkeerde rekeningen en de bedragen die erop stonden. Maar weet men, door het saldo van een rekening te kennen, welke verrichting om uitleg vraagt? Mijns inziens zou de rechter eerst moeten nagaan of de reeds meegedeelde informatie de derde in staat stelde te bepalen wat hij op nuttige wijze kon betwisten. Van hem eisen dat hij meteen het beslissende stuk aanwijst, of het precieze bezwaar formuleert dat dat stuk bij hem zou hebben opgeroepen, dreigt erop neer te komen dat men van hem verlangt te weten wat voor hem verborgen blijft. Die redenering maakt ook de weg vrij voor oplossingen die evenredig zijn met de noodwendigheden van het onderzoek: een geschoond afschrift, een voldoende nauwkeurige samenvatting, of een nieuwe beoordeling zodra de gevoelige verificatie is afgerond.
Dat geeft de zaken Stewart een draagwijdte die verder reikt dan de betrokken personen. In Monaco heeft een rechter in het dossier Carosimo al laten zien dat de eigen situatie van een rekeninghouder de vrijgave van zijn rekeningen kon rechtvaardigen. De Europese vraag ligt een ogenblik eerder: heeft de derde tijdig de informatie ontvangen die hem in staat stelt de rechter te laten zien waarom zijn eigen rekening zou moeten worden gedeblokkeerd?
De links naar de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens openen de officiële tekst op HUDOC: in het Frans of, als die er niet is, in het Engels.
Deze analyses vormen algemene informatie over het Verdragsrecht; zij vormen geen juridisch advies en doen geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.
Na de definitieve beslissing van het hoogste nationale rechtscollege kan een dossier rechtstreeks aan ons worden voorgelegd, door de cliënt of door diens advocaat.